W tym artykule przedstawiamy album ze zdjęciami wykonanymi w Zbiersku w latach 1909-1910.
Wielkie podziękowania należą się Panu Arturowi z warszawskiego antykwariatu “Kwadryga”. To w jego ręce trafił album z zupełnie anonimowymi fotografiami. Pod zdjęciami znaleźć można jedynie daty. Brak jakiejkolwiek informacji gdzie zostały wykonane. Panu Arturowi udało się jednak zidentyfikować miejscowość, w której te zdjęcia wykonano, pomimo iż nigdy w Zbiersku nie był.
Do kogo należał ten album jeszcze nie udało się ustalić, ale są pewne wskazówki, które przy odrobinie szczęścia pozwolą z dużą dozą prawdopodobieństwa zidentyfikować właściciela.
Pierwsza fotografia to właściciele albumu. Zdjęcie wykonane w lipcu 1909. Kim byli właściciele? Prawdopodobnie to rodzina jednego z dyrektorów, wysoko postawionego urzędnika lub inżyniera. Jak w każdej cukrowni kadra zarządzająca często się zmieniała. Ludzie przybywali i po kilku latach wyjeżdżali. Była to grupa zwykle zamożnych osób i to ich było wtedy stać na kupno aparatu fotograficznego i wykonywanie zdjęć. Dlatego stare zdjęcia ze Zbierska znajdują się rozsiane po całej Polsce, szczególnie w miejscowościach położonych w pobliżu innych cukrowni.
Cukrownia "Zbiersk" 1909 rok
Na tej fotografii widać cukrownię w 1909 roku. Budynek w tym kształcie powstał w 1901 roku po tym jak poprzedni spłonął doszczętnie rok wcześniej. W oddali na barierce siedzi jakaś postać. To zapewne właściciel albumu.
Ciekawostką na tej fotografii jest cień z lewej strony. Ten cień pochodzi od zabudowań majątku, które są jeszcze na mapie z 1919 roku, a po których dzisiaj nie ma w tym miejscu żadnego śladu.
Cukrownia "Zbiersk" od strony północnej 1909 rok
Następna fotografia to widok na cukrownię od strony północnej. Wykonana w tym samym czasie co poprzednia. Jak dotąd jedyna znana stara fotografia wykonana od tej strony.
Lipiec 1909. Budynek w którym pierwotnie zamieszkiwali dyrektorzy. W późniejszym okresie stał się już tylko siedzibą zarządu . Wybudowany przez rodzinę Kożuchowskich. Zakupiony wraz z majątkiem Zbiersk przez Wilhelma Repphana w 1852 roku.
Fotografia przedstawia chłopca z węglarkami lipiec 1909. Prawdopodobnie to chłopak do pomocy zatrudniony przez właściciela albumu. Nie wygląda na członka rodziny stąd takie przypuszczenie. Potwierdzać to może następne zdjęcie starszej pani, która wygląda jak pomoc domowa. Fakt że sfotografowano te postaci i umieszczono w albumie rodzinnym może świadczyć o więzi jaka ich łączyła.
Staw wewnątrz cukrowni sierpień 1909. Jak widać kiedyś był miejscem wypoczynku. Systematycznie przez lata zasypywany. Do naszych czasów przetrwał jedynie we fragmencie. W oddali ledwo widoczny dach budynku “Kazarmy”.
Panowie na polowaniu sierpień 1909. Właściciel albumu stoi w środku jako postać najważniejsza, stąd się bierze przypuszczenie, że może to być dyrektor cukrowni. Po wybudowaniu budynku nowej cukrowni w 1901 funkcję dyrektora objął Jan Godlewski. Czy to on jest centralną postacią?
Zdjęcie jest uszkodzone i wygląda na to, że był to swiadomy zabieg. Postać której głowę usunieto z fotografii nieco różni się od pozostałych za sprawą ubioru i wyposażenia. Jest to mężczyzna postawny co mogłoby sugerować, iż tym kimś jest Wojciech Wyganowski, który już rok później stał się włascicielem pakietu większościowego akcji cukrowni i to on decydował o obsadzie kierowniczych stanowisk. Wszystko wskazuje na to, że właściciel albumu został pozbawiony stanowiska.
Okoliczne lasy były własnością spółki cukrowni "Zbiersk". Były bogate w zwierzynę, a na polowania przyjeżdżali ważni oficjele. W latach trzydziestych był wśród nich nawet prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki.
Lipiec 1909. Dom stojący do dzisiaj. Czy to tutaj mieszkał właściciel albumu? Budynek ten kiedyś przylegał do parku przy cukrowni gdzie wypoczywali mieszkańcy tzw. “białych koszar”. Za kilka lat tuż za plecami fotografa powstanie kort tenisowy, gdzie będą odbywać się turnieje.
W niektórych dokumentach jako datę powstania tego budynku podaje się rok 1920. Jak widać stał wiele lat wcześniej i nie wyglądał wcale na nowy.
Kościół pw. św. Urszuli w Zbiersku w lipcu 1909
Wnętrze kościoła pw. św. Urszuli w Zbiersku w lipcu 1909
Kaplica cmentarna na cmentarzu w Zbiersku w lipcu 1909
Komitet powitalny w cukrowni "Zbiersk" 15 lipca 1910 r
Następne zdjęcie zawiera dokładną datę 15 lipca 1910. Komitet powitany przed cukrownią. Nad bramą transparent z napisem “Witamy. Szczęść Boże”. Kogo witają ci ludzie?
Trochę światła na to co przedstawia zdjęcie może rzucić krótka, acz wiele mówiąca informacja jaką zamieściło czasopismo “Słowo” z 20 lipca 1910, a więc pięć dni po wykonaniu zdjęcia. W lipcu 1910 Emil Repphan sprzedał akcje spółki i cukrownia zmieniła właścicieli.
“Cukrownia “Zbiersk” została sprzedaną. Z tego powodu odbyło się ogólne zebranie akcjonariuszów w celu dokonania wyboru zarządu. Na dyrektorów powołano trzech głównych akcjonariuszów pp. Stefana Świeżawskiego, Jana Węglińskiego, obywateli ziemskich z Lubelskiego i Broniewskiego, głównego dyrektora jednej z cukrowni w gub. lubelskiej.”
Na prawo od cukrowni widać domy tzw. “białych koszar”. Mieszkali w nich urzędnicy i inżynierowie. Budynki do dziś nie przetrwały. Wyburzane kolejno na potrzeby rozrastającej się infrastruktury cukrowni.
Ciekawe czy wśród dzieci na tej fotografii jest Mieczysław Bekker - wybitny konstruktor pojazdów biorących udział w misji Apollo na księżycu. Właśnie w tych latach Bekker mieszkał w Zbiersku najprawdopodobniej w którymś z tych domów.
31 lipca 1910 (niedziela) rodzina na spacerze w lesie
31 lipiec 1910 prawdopodobnie na “Stawkach”. W tle można dostrzec myśliwego, którym zapewne jest właściciel albumu.
Sierpień 1910. Kolejne zdjęcie pokazujące wnętrze mieszkania może wiele wyjaśnić. Otóż z prawej strony pod sufitem widać fragment schodów. Tak charakterystyczny element to rzadkość w mieszkaniu, i jeżeli ktoś z oglądających byłby w stanie zidentyfikować to pomieszczenie to w dalszym kroku po sprawdzeniu archiwalnych ksiąg meldunkowych zapewne udałoby się zidentyfikować nazwisko właścicieli albumu.
Właściciel albymu sfotografował także swój gabinet
Z wizytą na plebanii w Zbiersku 24 lipca 1910
24 lipiec 1910. Jeszcze raz wnętrze kościoła z dalszej perspektywy.
Z rodziną czy też znajomymi 5 września 1910
Potomstwo właścicieli albumu. Ciekawe czy poznamy kiedyś ich tożsamość, a może dalsze losy?
W 1910 roku po zmianie właścicieli doszło do dużych zmian kadrowych w cukrowni. Prawdopodobnie właściciel albumu wyjechał ze Zbierska. To cud, że po ponad stu latach album z powrotem trafił do Zbierska. Może jeszcze uda nam się poznać dalsze losy rodziny z albumu dzięki zamieszczonym fotografiom.
P.S. W albumie jest jeszcze kilka mniej ważnych fotografii, które nie wnoszą nic ważnego do treści ninniejszego artykułu, dlatego zostały pominięte.